🟢 — masalani tezlashtiradi · 🟡 — ilg'or daraja · 🔵 — chuqur o'rganish (olimpiada darajasi)
To'g'ri chiziqning vektor tenglamasi
A A A nuqtadan o'tuvchi, d \mathbf{d} d yo'nalishli chiziq:
r = a + t d \mathbf{r} = \mathbf{a} + t\,\mathbf{d} r = a + t d
Ikki chiziq orasidagi burchak — yo'nalish vektorlari orasidagi burchak.
Kesishish: a 1 + s d 1 = a 2 + t d 2 \mathbf{a}_1 + s\,\mathbf{d}_1 = \mathbf{a}_2 + t\,\mathbf{d}_2 a 1 + s d 1 = a 2 + t d 2 dan uchta tenglama tuzib, s s s va t t t ni topasiz. Uchinchi tenglama ham bajarilsa, chiziqlar kesishadi; bajarilmasa va parallel ham bo'lmasa — ayqash (skew).
Nuqtadan chiziqqacha perpendikulyar asosi
P P P nuqta va r = a + t d \mathbf{r} = \mathbf{a} + t\,\mathbf{d} r = a + t d chiziq uchun asos N N N quyidagi shartdan topiladi:
P N → ⋅ d = 0 \overrightarrow{PN}\cdot\mathbf{d} = 0 P N ⋅ d = 0
🟡 Dekart shakli
r = ( x 1 y 1 z 1 ) + t ( l m n ) \mathbf{r} = \begin{pmatrix} x_1 \\ y_1 \\ z_1 \end{pmatrix} + t\begin{pmatrix} l \\ m \\ n \end{pmatrix} r = x 1 y 1 z 1 + t l m n chiziqning Dekart tenglamasi:
x − x 1 l = y − y 1 m = z − z 1 n \frac{x - x_1}{l} = \frac{y - y_1}{m} = \frac{z - z_1}{n} l x − x 1 = m y − y 1 = n z − z 1
🟡 Nuqtaning chiziqqa nisbatan aksi
N N N — P P P dan chiziqqa tushirilgan perpendikulyar asosi bo'lsa:
p ′ = 2 n − p \mathbf{p}' = 2\mathbf{n} - \mathbf{p} p ′ = 2 n − p
🔵 Nuqtadan chiziqqacha masofa
A A A chiziqdagi nuqta, d \mathbf{d} d yo'nalish vektori bo'lsa:
d = ∣ A P → × d ∣ ∣ d ∣ d = \frac{|\overrightarrow{AP}\times\mathbf{d}|}{|\mathbf{d}|} d = ∣ d ∣ ∣ A P × d ∣
🔵 Ayqash chiziqlar orasidagi eng qisqa masofa
d = ∣ ( b − a ) ⋅ ( d 1 × d 2 ) ∣ ∣ d 1 × d 2 ∣ d = \frac{|(\mathbf{b} - \mathbf{a})\cdot(\mathbf{d}_1\times\mathbf{d}_2)|}{|\mathbf{d}_1\times\mathbf{d}_2|} d = ∣ d 1 × d 2 ∣ ∣ ( b − a ) ⋅ ( d 1 × d 2 ) ∣
🔵 Tekislik tenglamasi
n = ( a b c ) \mathbf{n} = \begin{pmatrix} a \\ b \\ c \end{pmatrix} n = a b c — normal vektor:
r ⋅ n = d a x + b y + c z = d \mathbf{r}\cdot\mathbf{n} = d \qquad ax + by + cz = d r ⋅ n = d a x + b y + cz = d
🔵 Masofa va burchaklar
Kattalik Formula Nuqtadan tekislikkacha masofa ∣ a x 0 + b y 0 + c z 0 − d ∣ a 2 + b 2 + c 2 \dfrac{\lvert ax_0 + by_0 + cz_0 - d \rvert}{\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}} a 2 + b 2 + c 2 ∣ a x 0 + b y 0 + c z 0 − d ∣ Chiziq va tekislik orasidagi burchak sin θ = ∣ d ⋅ n ∣ ∣ d ∣ ∣ n ∣ \sin\theta = \dfrac{\lvert \mathbf{d}\cdot\mathbf{n} \rvert}{\lvert \mathbf{d} \rvert\,\lvert \mathbf{n} \rvert} sin θ = ∣ d ∣ ∣ n ∣ ∣ d ⋅ n ∣ Ikki tekislik orasidagi burchak cos θ = ∣ n 1 ⋅ n 2 ∣ ∣ n 1 ∣ ∣ n 2 ∣ \cos\theta = \dfrac{\lvert \mathbf{n}_1\cdot\mathbf{n}_2 \rvert}{\lvert \mathbf{n}_1 \rvert\,\lvert \mathbf{n}_2 \rvert} cos θ = ∣ n 1 ∣ ∣ n 2 ∣ ∣ n 1 ⋅ n 2 ∣