Mavzular

⭐ — imtihonda eng ko'p ishlatiladigan formulalar.

Asosiy tushunchalar

  • Kasr ab\dfrac{a}{b}: aa — surat, bb — maxraj (b≠0b \ne 0). Maxraj butun nechta teng bo'lakka bo'linganini, surat nechtasi olinganini bildiradi.
  • To'g'ri kasr: a<ba < b (qiymati 11 dan kichik). Noto'g'ri kasr: a≥ba \ge b.
  • Aralash son va noto'g'ri kasr:

abc=ac+bcmn=qrn    (m=nq+r)a\frac{b}{c} = \frac{ac + b}{c} \qquad \frac{m}{n} = q\frac{r}{n} \;\;(m = nq + r)

Kasrning asosiy xossasi

  • ⭐ Surat va maxrajni bir xil nolga teng bo'lmagan songa ko'paytirish yoki bo'lish kasrning qiymatini o'zgartirmaydi:

ab=a⋅kb⋅k=a:kb:k\frac{a}{b} = \frac{a \cdot k}{b \cdot k} = \frac{a : k}{b : k}

  • Qisqartirish: surat va maxrajni ularning EKUBiga bo'lamiz. Masalan, 3648=34\dfrac{36}{48} = \dfrac{3}{4}.

Kasrlarni taqqoslash

  • Maxrajlari bir xil bo'lsa, surati katta bo'lgan kasr katta.
  • Suratlari bir xil bo'lsa, maxraji kichik bo'lgan kasr katta.
  • Umumiy holda: ab<cd  ⟺  ad<bc\dfrac{a}{b} < \dfrac{c}{d} \iff ad < bc (b,d>0b, d > 0).

Amallar

  • ⭐ Qo'shish va ayirish (bir xil maxrajda): ac±bc=a±bc\dfrac{a}{c} \pm \dfrac{b}{c} = \dfrac{a \pm b}{c}
  • ⭐ Umumiy holda: ab±cd=ad±bcbd\dfrac{a}{b} \pm \dfrac{c}{d} = \dfrac{ad \pm bc}{bd} (yoki EKUK orqali umumiy maxrajga keltiriladi).
  • ⭐ Ko'paytirish: ab⋅cd=acbd\dfrac{a}{b} \cdot \dfrac{c}{d} = \dfrac{ac}{bd} (avval qisqartirish mumkin)
  • ⭐ Bo'lish: ab:cd=ab⋅dc=adbc\dfrac{a}{b} : \dfrac{c}{d} = \dfrac{a}{b} \cdot \dfrac{d}{c} = \dfrac{ad}{bc}
  • Butun songa ko'paytirish: n⋅ab=nabn \cdot \dfrac{a}{b} = \dfrac{na}{b}. Butun songa bo'lish: ab:n=abn\dfrac{a}{b} : n = \dfrac{a}{bn}.

Kasrni topish masalalari

  • Sonning mn\dfrac{m}{n} qismi: A⋅mnA \cdot \dfrac{m}{n}. Masalan, 6060 ning 35\dfrac{3}{5} qismi =36= 36.
  • Qismi ma'lum bo'lsa, butunni topish: A:mn=A⋅nmA : \dfrac{m}{n} = A \cdot \dfrac{n}{m}. Masalan, qaysi sonning 35\dfrac{3}{5} qismi 3636: 36⋅53=6036 \cdot \dfrac{5}{3} = 60.
  • Teskari son: ab\dfrac{a}{b} ning teskarisi ba\dfrac{b}{a}, ko'paytmalari 11.

Mashq qiling

45 ta savol, vaqt bilan, izohlari bilan.

Testga oʻtish
Yordam