⭐ — imtihonda eng ko'p ishlatiladigan formulalar. · 🟢 — masalani tezlashtiradi · 🟡 — ilg'or daraja · 🔵 — chuqur o'rganish (olimpiada darajasi)
Binom yoyilmasi
- Paskal uchburchagi: har bir son yuqoridagi ikki son yig'indisi. n-qator — (x+y)n koeffitsientlari. Har bir hadda x va y darajalari yig'indisi n ga teng.
- Faktorial: n!=n×(n−1)×(n−2)×⋯×1, 0!=1
- ⭐ Binom koeffitsienti:
(rn)=nCr=r!(n−r)!n!
- ⭐ (1+x)n yoyilmasi:
(1+x)n=1+nx+2!n(n−1)x2+3!n(n−1)(n−2)x3+⋯+xn
- ⭐ Binom teoremasi (n — musbat butun son):
(a+b)n=∑r=0n(rn)an−rbr
Binom yoyilmasining umumiy hadi
(a+b)n ning (r+1)-hadi:
Tr+1=(rn)an−rbr
Misol: (2+x)5 dagi x2 koeffitsienti: (25)⋅23=10⋅8=80.
Binom koeffitsientlari xossalari
(0n)=(nn)=1(1n)=n(rn)=(n−rn)
Ikki qavs ko'paytmasidagi koeffitsient
(p+qx)(1+x)n dagi xk koeffitsienti:
p⋅[xk koeffitsienti]+q⋅[xk−1 koeffitsienti]
Ya'ni ikkinchi qavsdan faqat kerakli darajani beradigan hadlarni olasiz.
🟢 Faktorial va o'rinlashtirishlar
n!=n(n−1)(n−2)⋯2⋅1nPr=(n−r)!n!nCr=r!(n−r)!n!
🟢 Binom koeffitsientlari xossalari
(rn)+(r+1n)=(r+1n+1)(Paskal qoidasi)
∑r=0n(rn)=2n∑r=0n(−1)r(rn)=0
- Eng katta koeffitsient o'rtada: n juft bo'lsa r=2n; toq bo'lsa r=2n−1 va 2n+1.
🟢 x qatnashmagan had (term independent of x)
(axp+xqb)n ning umumiy hadidagi x darajasi: p(n−r)−qr. Uni nolga tenglaysiz:
r=p+qpn
Misol: (x2+x1)6 da r=32⋅6=4, had: (46)=15.
🔵 Ketma-ket hadlar nisbati
(1+x)n da:
TrTr+1=rn−r+1x
🟢 Taqribiy hisoblash
x kichik bo'lsa: (1+x)n≈1+nx
Misol: 1.025≈1+5(0.02)=1.1 (aniq qiymati 1.104…).
🟡 Butun bo'lmagan n uchun binom (∣x∣<1)
(1+x)n=1+nx+2!n(n−1)x2+3!n(n−1)(n−2)x3+…
- (1−x)−1=1+x+x2+x3+… — bu r=x bo'lgan cheksiz G.P.!
- (1+x)21≈1+2x−8x2