Mavzular

⭐ — imtihonda eng ko'p ishlatiladigan formulalar.

Asosiy ta'riflar

  • ⭐ 1%=1100=0,011\% = \dfrac{1}{100} = 0{,}01. p%p\% — sonning p100\dfrac{p}{100} qismi.
  • Foizdan kasrga: 25%=25100=1425\% = \dfrac{25}{100} = \dfrac{1}{4}. Kasrdan foizga: 35=0,6=60%\dfrac{3}{5} = 0{,}6 = 60\%.

Uch asosiy masala

  • ⭐ Sonning foizini topish: AA ning p%p\% i =A⋅p100= A \cdot \dfrac{p}{100}. Masalan, 240240 ning 15%15\% i =36= 36.
  • ⭐ Foiz bo'yicha sonni topish: AA sonning p%p\% i BB bo'lsa, A=B⋅100pA = B \cdot \dfrac{100}{p}. Masalan, 15%15\% i 3636 bo'lgan son: 36⋅10015=24036 \cdot \dfrac{100}{15} = 240.
  • ⭐ Necha foiz ekanini topish: BB soni AA ning necha foizi: BA⋅100%\dfrac{B}{A} \cdot 100\%. Masalan, 3636 soni 240240 ning 36240⋅100%=15%\dfrac{36}{240} \cdot 100\% = 15\% i.

O'zgarish

  • ⭐ p%p\% ga oshgan son: A(1+p100)A\left(1 + \dfrac{p}{100}\right). p%p\% ga kamaygan son: A(1−p100)A\left(1 - \dfrac{p}{100}\right).
  • Foizli o'zgarish: yangi−eskieski⋅100%\dfrac{\text{yangi} - \text{eski}}{\text{eski}} \cdot 100\%.
  • ⭐ Chegirma: yangi narx =narx⋅(1−p100)= \text{narx} \cdot \left(1 - \dfrac{p}{100}\right).
  • Ketma-ket o'zgarishlar ko'paytiriladi, qo'shilmaydi: p%p\% ga, keyin q%q\% ga oshsa, umumiy koeffitsient (1+p100)(1+q100)\left(1 + \dfrac{p}{100}\right)\left(1 + \dfrac{q}{100}\right).
  • ⚠️ 20%20\% ga oshgan son keyin 20%20\% ga kamaysa, asl songa qaytmaydi: 1,2⋅0,8=0,961{,}2 \cdot 0{,}8 = 0{,}96, ya'ni 4%4\% ga kamayadi.

Foiz va foiz punkti

  • Foiz punkti — foizlar farqi: 20%20\% dan 25%25\% ga oshish 55 foiz punkti, lekin 25−2020⋅100%=25%\dfrac{25 - 20}{20} \cdot 100\% = 25\% ga oshish.

Foizli o'sish (omonat, kredit)

  • ⭐ Oddiy foiz: nn yildan keyin A=A0(1+p⋅n100)A = A_0\left(1 + \dfrac{p \cdot n}{100}\right) (foiz faqat boshlang'ich summadan).
  • ⭐ Murakkab foiz: A=A0(1+p100)nA = A_0\left(1 + \dfrac{p}{100}\right)^n (har yili foiz oldingi yilgi summadan hisoblanadi).
  • Misol: 1 0001\,000 so'm yiliga 10%10\% dan 22 yilga: oddiy foizda 1 2001\,200, murakkab foizda 1 000⋅1,12=1 2101\,000 \cdot 1{,}1^2 = 1\,210.

Amaliy

  • Qo'shimcha qiymat solig'i, chegirma, ustama: hammasi A⋅(1±p100)A \cdot (1 \pm \dfrac{p}{100}) ko'rinishida.
  • Aralashmada modda ulushi: modda massasiaralashma massasi⋅100%\dfrac{\text{modda massasi}}{\text{aralashma massasi}} \cdot 100\%.

Mashq qiling

15 ta savol, vaqt bilan, izohlari bilan.

Testga oʻtish