⭐ — imtihonda eng ko'p ishlatiladigan formulalar. · 🟢 — masalani tezlashtiradi · 🟡 — ilg'or daraja · 🔵 — chuqur o'rganish (olimpiada darajasi)
Gradient (burchak koeffitsienti)
- ⭐ Gradient: m=x2−x1y2−y1, shuningdek m=tanθ (θ — chiziq bilan x o'qi orasidagi burchak)
- Gorizontal chiziq gradienti m=0; vertikal chiziq gradienti aniqlanmagan.
- ⭐ Parallel chiziqlar: m1=m2
- ⭐ Perpendikulyar chiziqlar: m1m2=−1, ya'ni m2=−m11
To'g'ri chiziq tenglamasining shakllari
| # | Tenglama | Ma'nosi |
|---|
| 8 | x=a | y o'qiga parallel |
| 9 | y=b | x o'qiga parallel |
| 10 | y=mx | koordinata boshidan o'tadi |
| 11 | y=mx+c | m — gradient, c — y o'qini kesish nuqtasi |
| 12 | px+qy+r=0 | gradient m=−qp |
| 13 ⭐ | y−y1=m(x−x1) | nuqta va gradient berilganda |
| 14 | y2−y1y−y1=x2−x1x−x1 | ikki nuqta berilganda |
- O'rta perpendikulyar kesmaning o'rta nuqtasidan o'tadi, gradienti −m1.
- Ikki chiziqning kesishish nuqtasi — ularning tenglamalarini sistema qilib yechish natijasi. Parallel chiziqlar kesishmaydi (sistemaning yechimi yo'q).
Boshqa foydali formulalar
- Uchburchakning og'irlik markazi (centroid): (3x1+x2+x3, 3y1+y2+y3)
- Kesmalar shakli: ax+by=1. Bu chiziq (a,0) va (0,b) nuqtalardan o'tadi.
🟢 ax+by+c=0 chizig'i bilan ishlash
- Gradienti: m=−ba, y o'qini kesish nuqtasi: −bc
- Unga parallel chiziq: ax+by+k=0
- Unga perpendikulyar chiziq: bx−ay+k=0
(k ni berilgan nuqtani qo'yib topasiz.)
🟢 Burchak orqali chiziq
x o'qi bilan θ burchak hosil qiluvchi va (x1,y1) dan o'tuvchi chiziq: y−y1=tanθ(x−x1)
🟢 Ikki chiziq orasidagi burchak
tanθ=1+m1m2m1−m2
1+m1m2=0 bo'lsa, chiziqlar perpendikulyar.
🟢 Nuqtadan chiziqqacha va parallel chiziqlar orasidagi masofa
d=a2+b2∣ax0+by0+c∣d∥=a2+b2∣c1−c2∣
Misol: (1,2) dan 3x+4y−1=0 gacha: d=5∣3+8−1∣=2
🟢 O'rta perpendikulyarning tayyor tenglamasi
A(x1,y1) va B(x2,y2) dan teng uzoqlikdagi nuqtalar to'plami:
2(x2−x1)x+2(y2−y1)y=x22+y22−x12−y12
🟢 Perpendikulyar asosi va nuqtaning aksi
P(x0,y0) va ax+by+c=0 uchun t=a2+b2ax0+by0+c:
- Perpendikulyar asosi: H=(x0−at, y0−bt)
- Chiziqqa nisbatan aksi: P′=(x0−2at, y0−2bt)
🔵 Ikki chiziq kesishish nuqtasidan o'tuvchi chiziqlar oilasi
(a1x+b1y+c1)+λ(a2x+b2y+c2)=0
Kesishish nuqtasini topmasdan, λ ni qo'shimcha shartdan topasiz.
🔵 Burchak bissektrisalari
a12+b12a1x+b1y+c1=±a22+b22a2x+b2y+c2
🔵 Uch chiziqning bir nuqtada kesishish sharti
a1a2a3b1b2b3c1c2c3=0