Mavzular

⭐ — imtihonda eng ko'p ishlatiladigan formulalar. · 🟢 — masalani tezlashtiradi · 🟡 — ilg'or daraja · 🔵 — chuqur o'rganish (olimpiada darajasi)

Gradient (burchak koeffitsienti)

  • ⭐ Gradient: m=y2−y1x2−x1m = \dfrac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}, shuningdek m=tan⁡θm = \tan\theta (θ\theta — chiziq bilan xx o'qi orasidagi burchak)
  • Gorizontal chiziq gradienti m=0m = 0; vertikal chiziq gradienti aniqlanmagan.
  • ⭐ Parallel chiziqlar: m1=m2m_1 = m_2
  • ⭐ Perpendikulyar chiziqlar: m1m2=−1m_1 m_2 = -1, ya'ni m2=−1m1m_2 = -\dfrac{1}{m_1}

To'g'ri chiziq tenglamasining shakllari

#TenglamaMa'nosi
8x=ax = ayy o'qiga parallel
9y=by = bxx o'qiga parallel
10y=mxy = mxkoordinata boshidan o'tadi
11y=mx+cy = mx + cmm — gradient, cc — yy o'qini kesish nuqtasi
12px+qy+r=0px + qy + r = 0gradient m=−pqm = -\dfrac{p}{q}
13 ⭐y−y1=m(x−x1)y - y_1 = m(x - x_1)nuqta va gradient berilganda
14y−y1y2−y1=x−x1x2−x1\dfrac{y - y_1}{y_2 - y_1} = \dfrac{x - x_1}{x_2 - x_1}ikki nuqta berilganda
  • O'rta perpendikulyar kesmaning o'rta nuqtasidan o'tadi, gradienti −1m-\dfrac{1}{m}.
  • Ikki chiziqning kesishish nuqtasi — ularning tenglamalarini sistema qilib yechish natijasi. Parallel chiziqlar kesishmaydi (sistemaning yechimi yo'q).

Boshqa foydali formulalar

  • Uchburchakning og'irlik markazi (centroid): (x1+x2+x33, y1+y2+y33)\left(\dfrac{x_1 + x_2 + x_3}{3},\ \dfrac{y_1 + y_2 + y_3}{3}\right)
  • Kesmalar shakli: xa+yb=1\dfrac{x}{a} + \dfrac{y}{b} = 1. Bu chiziq (a,0)(a, 0) va (0,b)(0, b) nuqtalardan o'tadi.

🟢 ax+by+c=0ax + by + c = 0 chizig'i bilan ishlash

  • Gradienti: m=−abm = -\dfrac{a}{b}, yy o'qini kesish nuqtasi: −cb-\dfrac{c}{b}
  • Unga parallel chiziq: ax+by+k=0ax + by + k = 0
  • Unga perpendikulyar chiziq: bx−ay+k=0bx - ay + k = 0

(kk ni berilgan nuqtani qo'yib topasiz.)

🟢 Burchak orqali chiziq

xx o'qi bilan θ\theta burchak hosil qiluvchi va (x1,y1)(x_1, y_1) dan o'tuvchi chiziq:   y−y1=tan⁡θ (x−x1)\;y - y_1 = \tan\theta\,(x - x_1)

🟢 Ikki chiziq orasidagi burchak

tan⁡θ=∣m1−m21+m1m2∣\tan\theta = \left|\frac{m_1 - m_2}{1 + m_1 m_2}\right|

1+m1m2=01 + m_1 m_2 = 0 bo'lsa, chiziqlar perpendikulyar.

🟢 Nuqtadan chiziqqacha va parallel chiziqlar orasidagi masofa

d=∣ax0+by0+c∣a2+b2d∥=∣c1−c2∣a2+b2d = \frac{|ax_0 + by_0 + c|}{\sqrt{a^2 + b^2}} \qquad d_{\parallel} = \frac{|c_1 - c_2|}{\sqrt{a^2 + b^2}}

Misol: (1,2)(1, 2) dan 3x+4y−1=03x + 4y - 1 = 0 gacha: d=∣3+8−1∣5=2d = \dfrac{|3 + 8 - 1|}{5} = 2

🟢 O'rta perpendikulyarning tayyor tenglamasi

A(x1,y1)A(x_1, y_1) va B(x2,y2)B(x_2, y_2) dan teng uzoqlikdagi nuqtalar to'plami:

2(x2−x1) x+2(y2−y1) y=x22+y22−x12−y122(x_2 - x_1)\,x + 2(y_2 - y_1)\,y = x_2^2 + y_2^2 - x_1^2 - y_1^2

🟢 Perpendikulyar asosi va nuqtaning aksi

P(x0,y0)P(x_0, y_0) va ax+by+c=0ax + by + c = 0 uchun t=ax0+by0+ca2+b2t = \dfrac{ax_0 + by_0 + c}{a^2 + b^2}:

  • Perpendikulyar asosi: H=(x0−a t,  y0−b t)H = (x_0 - a\,t,\ \ y_0 - b\,t)
  • Chiziqqa nisbatan aksi: P′=(x0−2a t,  y0−2b t)P' = (x_0 - 2a\,t,\ \ y_0 - 2b\,t)

🔵 Ikki chiziq kesishish nuqtasidan o'tuvchi chiziqlar oilasi

(a1x+b1y+c1)+λ (a2x+b2y+c2)=0(a_1x + b_1y + c_1) + \lambda\,(a_2x + b_2y + c_2) = 0

Kesishish nuqtasini topmasdan, λ\lambda ni qo'shimcha shartdan topasiz.

🔵 Burchak bissektrisalari

a1x+b1y+c1a12+b12=± a2x+b2y+c2a22+b22\frac{a_1x + b_1y + c_1}{\sqrt{a_1^2 + b_1^2}} = \pm\,\frac{a_2x + b_2y + c_2}{\sqrt{a_2^2 + b_2^2}}

🔵 Uch chiziqning bir nuqtada kesishish sharti

∣a1b1c1a2b2c2a3b3c3∣=0\begin{vmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{vmatrix} = 0