⭐ — imtihonda eng ko'p ishlatiladigan formulalar. · 🟢 — masalani tezlashtiradi · 🟡 — ilg'or daraja · 🔵 — chuqur o'rganish (olimpiada darajasi)
Aylanish jismining hajmi
- ⭐ x o'qi atrofida: V=∫abπy2dx (jismni qalinligi δx bo'lgan disklarga bo'lamiz: δV=πy2δx)
- ⭐ y o'qi atrofida: V=∫pqπx2dy
Misol: y=x, 0≤x≤1, x o'qi atrofida: V=π∫01x2dx=3π (konus hajmi).
Ikki egri chiziq orasidagi soha aylantirilganda hajm
V=π∫ab(y12−y22)dx(y1 — tashqi,y2 — ichki)
⚠️ π∫(y1−y2)2dx noto'g'ri! Avval kvadratlab, keyin ayiring.
🟢 Boshqa o'q atrofida aylantirish
y=k atrofida: V=π∫ab(y−k)2dxx=h atrofida: V=π∫pq(x−h)2dy
🟢 Ikki egri chiziq orasidagi soha (halqa usuli)
V=π∫ab(ytashqi2−yichki2)dx
🔵 Silindrik qobiq usuli (y o'qi atrofida)
V=2π∫abxydx
🟢 Integral orqali keltirib chiqariladigan hajmlar
| Jism | Qanday aylantiriladi | Hajm |
|---|
| Konus | y=hrx, 0≤x≤h | 31πr2h |
| Shar | y=r2−x2, −r≤x≤r | 34πr3 |
| Silindr | y=r, 0≤x≤h | πr2h |