Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар. · 🟢 — масалани тезлаштиради · 🟡 — илғор даража · 🔵 — чуқур ўрганиш (олимпиада даражаси)

Занжир қоидаси (chain rule)

  • ⭐ dydx=dydu×dudx\frac{dy}{dx} = \frac{dy}{du} \times \frac{du}{dx}

Боғланган ўзгариш тезликлари (connected rates of change)

  • ⭐ dVdt=dVdr×drdt\frac{dV}{dt} = \frac{dV}{dr} \times \frac{dr}{dt}

Мисол: доира радиуси drdt=0.5\dfrac{dr}{dt} = 0.5 тезлик билан ўсмоқда. A=πr2A = \pi r^2, r=4r = 4 да: dAdt=2πr×0.5=4π\dfrac{dA}{dt} = 2\pi r \times 0.5 = 4\pi.

Занжир қоидасининг тайёр шакли

ddx(ax+b)n=an(ax+b)n−1ddx[f(x)]n=n[f(x)]n−1f′(x)\frac{d}{dx}(ax + b)^n = an(ax + b)^{n-1} \qquad \frac{d}{dx}\big[f(x)\big]^n = n\big[f(x)\big]^{n-1} f'(x)

Мисол: y=(3x−1)4  ⇒  dydx=4⋅3 (3x−1)3=12(3x−1)3y = (3x - 1)^4 \;\Rightarrow\; \dfrac{dy}{dx} = 4 \cdot 3\,(3x - 1)^3 = 12(3x - 1)^3

🟢 Тақрибий ҳисоблаш

δy≈dydx δx\delta y \approx \frac{dy}{dx}\,\delta x

🔵 Фоиз хатолик

y=kxny = kx^n бўлса:

δyy≈n δxx\frac{\delta y}{y} \approx n\,\frac{\delta x}{x}

Мисол: шар радиуси 1%1\% га ошса, ҳажми (V∝r3V \propto r^3) тахминан 3%3\% га ошади.

🟢 Кинематика (механика билан боғлиқ)

v=dsdta=dvdt=d2sdt2v = \frac{ds}{dt} \qquad a = \frac{dv}{dt} = \frac{d^2s}{dt^2}

  • Жисм тўхтайди: v=0v = 0; энг катта тезлик: a=0a = 0.

🟡 Занжир қоидасининг умумий шакллари

ddxef(x)=f′(x) ef(x)ddxln⁡f(x)=f′(x)f(x)ddxsin⁡f(x)=f′(x)cos⁡f(x)\frac{d}{dx}e^{f(x)} = f'(x)\,e^{f(x)} \qquad \frac{d}{dx}\ln f(x) = \frac{f'(x)}{f(x)} \qquad \frac{d}{dx}\sin f(x) = f'(x)\cos f(x)

🟡 Ошкормас ва параметрик дифференциаллаш

  • Ошкормас: ddx(y2)=2y dydx\dfrac{d}{dx}(y^2) = 2y\,\dfrac{dy}{dx}, ddx(xy)=y+x dydx\quad \dfrac{d}{dx}(xy) = y + x\,\dfrac{dy}{dx}
  • Параметрик (x=x(t)x = x(t), y=y(t)y = y(t)): dydx=dy/dtdx/dt\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt}

Машқ қилинг

15 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam