Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар. · 🟢 — масалани тезлаштиради · 🟡 — илғор даража · 🔵 — чуқур ўрганиш (олимпиада даражаси)

Белгилар ва шакллар

  • Вектор — катталиги ва йўналиши бор катталик; скаляр — фақат катталиги бор.
  • Бирлик векторлар: i\mathbf{i}, j\mathbf{j}, k\mathbf{k} — мос равишда xx, yy, zz йўналишларида.
  • Компонентли шакл: a=xi+yj=(xy)a=xi+yj+zk=(xyz)\mathbf{a} = x\mathbf{i} + y\mathbf{j} = \begin{pmatrix} x \\ y \end{pmatrix} \qquad \mathbf{a} = x\mathbf{i} + y\mathbf{j} + z\mathbf{k} = \begin{pmatrix} x \\ y \\ z \end{pmatrix}
  • Катталик-йўналиш шакли (2D): (r,θ)(r, \theta). Ўтказиш:
    • (r,θ)→(r, \theta) \to компонентлар: x=rcos⁡θx = r\cos\theta,   y=rsin⁡θ\;y = r\sin\theta
    • компонентлар →(r,θ)\to (r, \theta): r=x2+y2r = \sqrt{x^2 + y^2},   tan⁡θ=yx\;\tan\theta = \dfrac{y}{x} (чоракни расм билан текширинг)

Асосий формулалар

  • ⭐ Вектор узунлиги (модули): ∣a∣=x2+y2∣a∣=x2+y2+z2|\mathbf{a}| = \sqrt{x^2 + y^2} \qquad |\mathbf{a}| = \sqrt{x^2 + y^2 + z^2}
  • Тенг векторлар: узунлиги ва йўналиши бир хил, яъни барча компонентлари тенг.
  • Нуқтанинг радиус-вектори (поситион vector): OP→=p\overrightarrow{OP} = \mathbf{p}
  • Амаллар компонентлар бўйича бажарилади: k(xy)=(kxky)(a1a2)±(b1b2)=(a1±b1a2±b2)k\begin{pmatrix} x \\ y \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} kx \\ ky \end{pmatrix} \qquad \begin{pmatrix} a_1 \\ a_2 \end{pmatrix} \pm \begin{pmatrix} b_1 \\ b_2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} a_1 \pm b_1 \\ a_2 \pm b_2 \end{pmatrix}
    • kak\mathbf{a} — a\mathbf{a} га параллел, узунлиги ∣k∣|k| марта; −a-\mathbf{a} — тескари йўналишда.
    • Векторлар йиғиндиси — натижавий вектор (ресултант): AB→+BC→=AC→\overrightarrow{AB} + \overrightarrow{BC} = \overrightarrow{AC}.
  • ⭐ AB→=b−a\overrightarrow{AB} = \mathbf{b} - \mathbf{a}
  • ⭐ Бирлик вектор: a^=a∣a∣\hat{\mathbf{a}} = \dfrac{\mathbf{a}}{|\mathbf{a}|}

Мисол: a=3i+4j\mathbf{a} = 3\mathbf{i} + 4\mathbf{j} бўлса, ∣a∣=5|\mathbf{a}| = 5, a^=35i+45j\hat{\mathbf{a}} = \frac{3}{5}\mathbf{i} + \frac{4}{5}\mathbf{j}.

Параллел векторлар ва бир чизиқдаги нуқталар

  • a\mathbf{a} ва b\mathbf{b} параллел ⇔ a=kb\mathbf{a} = k\mathbf{b} (kk — сон)
  • AA, BB, CC бир чизиқда ⇔ AB→=k BC→\overrightarrow{AB} = k\,\overrightarrow{BC}

Ўрта нуқта ва масофа

  • Кесма ўрта нуқтасининг радиус-вектори: m=12(a+b)\mathbf{m} = \dfrac{1}{2}(\mathbf{a} + \mathbf{b})
  • Икки нуқта орасидаги масофа: AB=∣b−a∣=(x2−x1)2+(y2−y1)2+(z2−z1)2AB = |\mathbf{b} - \mathbf{a}| = \sqrt{(x_2 - x_1)^2 + (y_2 - y_1)^2 + (z_2 - z_1)^2}

🟢 Кесмани m:nm : n нисбатда бўлувчи нуқта

p=n a+m bm+n\mathbf{p} = \frac{n\,\mathbf{a} + m\,\mathbf{b}}{m + n}

🟢 Учбурчакнинг оғирлик маркази

g=a+b+c3\mathbf{g} = \frac{\mathbf{a} + \mathbf{b} + \mathbf{c}}{3}

🟢 Чизиқли боғлиқмаслик

a\mathbf{a} ва b\mathbf{b} нолга тенг эмас ва параллел эмас бўлса:

λa+μb=λ′a+μ′b  ⇒  λ=λ′,  μ=μ′\lambda\mathbf{a} + \mu\mathbf{b} = \lambda'\mathbf{a} + \mu'\mathbf{b} \;\Rightarrow\; \lambda = \lambda',\; \mu = \mu'

Геометрик исботларда коэффициентларни тенглаштиришга имкон беради.

🟢 Йўналиш бурчаги (2D)

a=xi+yj\mathbf{a} = x\mathbf{i} + y\mathbf{j} нинг xx ўқи билан бурчаги: tan⁡θ=yx\tan\theta = \dfrac{y}{x}

Машқ қилинг

15 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam