Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар.

Таърифлар

  • ⭐ ЭКУБ (энг катта умумий бўлувчи) — берилган сонларнинг ҳаммасини бўладиган энг катта натурал сон.
  • ⭐ ЭКУК (энг кичик умумий каррали) — берилган сонларнинг ҳаммасига бўлинадиган энг кичик натурал сон.
  • Агар ЭКУБ(a,b)=1\text{ЭКУБ}(a, b) = 1 бўлса, aa ва bb ўзаро туб. Масалан, ЭКУБ(8,15)=1\text{ЭКУБ}(8, 15) = 1.

Туб кўпайтувчиларга ажратиш усули

Сонларни туб кўпайтувчиларга ажратамиз:

  • ⭐ ЭКУБ — умумий туб кўпайтувчиларнинг энг кичик даражалари кўпайтмаси.
  • ⭐ ЭКУК — барча туб кўпайтувчиларнинг энг катта даражалари кўпайтмаси.

Мисол. 36=22⋅3236 = 2^2 \cdot 3^2 ва 48=24⋅348 = 2^4 \cdot 3.

ЭКУБ(36,48)=22⋅3=12ЭКУК(36,48)=24⋅32=144\text{ЭКУБ}(36, 48) = 2^2 \cdot 3 = 12 \qquad \text{ЭКУК}(36, 48) = 2^4 \cdot 3^2 = 144

Муҳим боғланиш

  • ⭐ Икки сон учун: ЭКУБ(a,b)⋅ЭКУК(a,b)=a⋅b\text{ЭКУБ}(a, b) \cdot \text{ЭКУК}(a, b) = a \cdot b
  • Текшириш: 12⋅144=1 728=36⋅4812 \cdot 144 = 1\,728 = 36 \cdot 48 ✓
  • Бу боғланиш фақат икки сон учун тўғри; учта сонда ишламайди.

Эвклид алгоритми (ЭКУБ учун)

aa ни bb га қолдиқли бўламиз, кейин bb ни қолдиққа, шу тарзда қолдиқ нол бўлгунча. Охирги нолдан фарқли қолдиқ — ЭКУБ.

  • ЭКУБ(a,b)=ЭКУБ(b,r)\text{ЭКУБ}(a, b) = \text{ЭКУБ}(b, r), бунда rr — aa ни bb га бўлгандаги қолдиқ.
  • Мисол: ЭКУБ(84,36)\text{ЭКУБ}(84, 36): 84=2⋅36+1284 = 2 \cdot 36 + 12,   36=3⋅12+0\; 36 = 3 \cdot 12 + 0. Жавоб: 1212.

Қўлланилиши

  • Касрни қисқартириш: сурат ва махражни уларнинг ЭКУБига бўламиз.
  • Касрларни қўшиш: умумий махраж сифатида махражларнинг ЭКУКини оламиз.
  • "Неча кундан кейин яна бирга учрашади" каби масалалар ЭКУК, "энг кўпи билан неча қисмга тенг бўлиш" кабилар ЭКУБ орқали ечилади.

Машқ қилинг

30 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam