Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар.

Туб ва мураккаб сонлар

  • ⭐ Туб сон — фақат иккита бўлувчиси бор натурал сон: 11 ва ўзи. Мураккаб сон — иккитадан ортиқ бўлувчиси бор сон.
  • ⭐ 11 — туб ҳам, мураккаб ҳам эмас. 22 — ягона жуфт туб сон.
  • Туб сонлар чексиз кўп.
  • 100100 гача туб сонлар (2525 та): 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 972,\ 3,\ 5,\ 7,\ 11,\ 13,\ 17,\ 19,\ 23,\ 29,\ 31,\ 37,\ 41,\ 43,\ 47,\ 53,\ 59,\ 61,\ 67,\ 71,\ 73,\ 79,\ 83,\ 89,\ 97.

Туб эканини текшириш

  • ⭐ nn сонни n\sqrt{n} дан ошмайдиган туб сонларга бўлиб кўрамиз. Бирортасига бўлинмаса, nn туб.
  • Мисол: 9797 учун 97<10\sqrt{97} < 10, яъни 2,3,5,72, 3, 5, 7 га текширилади. Ҳеч бирига бўлинмайди, демак 9797 туб.
  • Эратосфен ғалвири: 22 дан бошлаб сонларни ёзиб, ҳар бир туб соннинг карралиларини ўчириб борилади; қолганлари туб.

Туб кўпайтувчиларга ажратиш

  • ⭐ Арифметиканинг асосий теоремаси: ҳар бир 11 дан катта натурал сон туб кўпайтувчилар кўпайтмаси кўринишида (уларнинг тартиби аниқлигида) ягона усулда ёзилади.
  • Усул: энг кичик туб сонга кетма-кет бўлиб борилади. Масалан, 360=23⋅32⋅5360 = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5.
  • Кўриниш: n=p1a1⋅p2a2⋯pkakn = p_1^{a_1} \cdot p_2^{a_2} \cdots p_k^{a_k} (каноник ёйилма).

Бўлувчилар

  • ⭐ Бўлувчилар сони: (a1+1)(a2+1)⋯(ak+1)(a_1 + 1)(a_2 + 1)\cdots(a_k + 1). Масалан, 72=23⋅3272 = 2^3 \cdot 3^2 нинг бўлувчилари (3+1)(2+1)=12(3 + 1)(2 + 1) = 12 та.
  • ⭐ Бўлувчилар йиғиндиси: p1a1+1−1p1−1⋅p2a2+1−1p2−1⋯\dfrac{p_1^{a_1 + 1} - 1}{p_1 - 1} \cdot \dfrac{p_2^{a_2 + 1} - 1}{p_2 - 1} \cdots. Масалан, 7272 учун 24−12−1⋅33−13−1=15⋅13=195\dfrac{2^4 - 1}{2 - 1} \cdot \dfrac{3^3 - 1}{3 - 1} = 15 \cdot 13 = 195.
  • Фақат тўлиқ квадрат соннинг бўлувчилари сони тоқ бўлади (барча aia_i жуфт).

ЭКУБ ва ЭКУК билан боғлиқлик

  • Икки соннинг ЭКУБи — умумий туб кўпайтувчиларнинг энг кичик даражалари кўпайтмаси, ЭКУКи — ҳаммасининг энг катта даражалари кўпайтмаси.
  • Икки сон ўзаро туб: умумий туб кўпайтувчиси йўқ (ЭКУБ=1\text{ЭКУБ} = 1), гарчи уларнинг ўзлари туб бўлмаса ҳам. Масалан, 88 ва 1515.

Машқ қилинг

30 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam