Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар.

Нисбат ва пропорция

  • Нисбат a:b=aba : b = \dfrac{a}{b} (b≠0b \ne 0): aa сони bb дан неча марта катта (ёки унинг қанча қисми) эканини билдиради.
  • Нисбат қиймати касрнинг асосий хоссаси билан ўзгармайди: a:b=(ka):(kb)a : b = (ka) : (kb).
  • ⭐ Пропорция — икки нисбатнинг тенглиги: ab=cd\dfrac{a}{b} = \dfrac{c}{d}. Чекка ҳадлар aa ва dd, ўрта ҳадлар bb ва cc.

Пропорциянинг асосий хоссаси

  • ⭐ Чекка ҳадлар кўпайтмаси ўрта ҳадлар кўпайтмасига тенг: a⋅d=b⋅ca \cdot d = b \cdot c.
  • ⭐ Номаълум ҳадни топиш: ab=cx⇒x=bca\dfrac{a}{b} = \dfrac{c}{x} \Rightarrow x = \dfrac{bc}{a}.
  • Пропорцияни ўзгартириш мумкин: ba=dc\dfrac{b}{a} = \dfrac{d}{c},   ac=bd\;\dfrac{a}{c} = \dfrac{b}{d},   db=ca\;\dfrac{d}{b} = \dfrac{c}{a}.
  • Қўшиш ва айириш хоссаси: ab=cd⇒a+bb=c+dd\dfrac{a}{b} = \dfrac{c}{d} \Rightarrow \dfrac{a + b}{b} = \dfrac{c + d}{d} ва a−bb=c−dd\dfrac{a - b}{b} = \dfrac{c - d}{d}.

Пропорсионал боғлиқлик

  • ⭐ Тўғри пропорсионал: y=kxy = kx, яъни yx=k\dfrac{y}{x} = k ўзгармас. Бири неча марта ошса, иккинчиси ҳам шунча марта ошади (масалан, нарх ва миқдор).
  • ⭐ Тескари пропорсионал: xy=kxy = k ўзгармас. Бири неча марта ошса, иккинчиси шунча марта камаяди (масалан, тезлик ва вақт, бир хил йўлда).
  • Ҳисоблаш усули: бирга келтириш (битта бирлик учун топиш) ёки пропорция тузиш.

Нисбат бўйича бўлиш

  • ⭐ AA ни m:nm : n нисбатда бўлиш:   mm+nA\;\dfrac{m}{m + n}A ва nm+nA\dfrac{n}{m + n}A.
  • Уч қисмга m:n:km : n : k: mm+n+kA\dfrac{m}{m + n + k}A, nm+n+kA\dfrac{n}{m + n + k}A, km+n+kA\dfrac{k}{m + n + k}A.
  • Мисол: 9090 ни 2:3:42 : 3 : 4 нисбатда бўлиш. Қисмлар 2+3+4=92 + 3 + 4 = 9, бир қисм 90:9=1090 : 9 = 10. Жавоб: 20, 30, 4020,\ 30,\ 40.

Масштаб

  • Масштаб 1:n1 : n: харитадаги узунлик × n\times\, n = ҳақиқий узунлик.
  • Мисол: 1:50 0001 : 50\,000 масштабда харитада 44 см ҳақиқатда 4⋅50 000=200 0004 \cdot 50\,000 = 200\,000 см =2= 2 км.

Машқ қилинг

30 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam