Мавзулар
Математика / Арифметика
Оддий касрлар
⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар.
Асосий тушунчалар
- Каср : — сурат, — махраж (). Махраж бутун нечта тенг бўлакка бўлинганини, сурат нечтаси олинганини билдиради.
- Тўғри каср: (қиймати дан кичик). Нотўғри каср: .
- Аралаш сон ва нотўғри каср:
Касрнинг асосий хоссаси
- ⭐ Сурат ва махражни бир хил нолга тенг бўлмаган сонга кўпайтириш ёки бўлиш касрнинг қийматини ўзгартирмайди:
- Қисқартириш: сурат ва махражни уларнинг ЭКУБига бўламиз. Масалан, .
Касрларни таққослаш
- Махражлари бир хил бўлса, сурати катта бўлган каср катта.
- Суратлари бир хил бўлса, махражи кичик бўлган каср катта.
- Умумий ҳолда: ().
Амаллар
- ⭐ Қўшиш ва айириш (бир хил махражда):
- ⭐ Умумий ҳолда: (ёки ЭКУК орқали умумий махражга келтирилади).
- ⭐ Кўпайтириш: (аввал қисқартириш мумкин)
- ⭐ Бўлиш:
- Бутун сонга кўпайтириш: . Бутун сонга бўлиш: .
Касрни топиш масалалари
- Соннинг қисми: . Масалан, нинг қисми .
- Қисми маълум бўлса, бутунни топиш: . Масалан, қайси соннинг қисми : .
- Тескари сон: нинг тескариси , кўпайтмалари .
Машқ қилинг
45 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.