⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар.
Аралашма ва концентрация
- ⭐ Концентрация (улуши): c=mаралашмаmмодда, фоизда c=mаралашмаmмодда⋅100%.
- Тоза модда: c=100%, сув (эритувчи): модда улуши 0%.
- Модданинг массаси: mмодда=c⋅mаралашма.
Иккита аралашмани қўшиш
- ⭐ Массаси m1 ва m2, концентрациялари c1 ва c2 бўлган аралашмалар аралаштирилса:
c=m1+m2m1c1+m2c2
- Мисол: 200 г 10% ли ва 300 г 20% ли эритма аралаштирилганда c=500200⋅0,1+300⋅0,2=50080=16%.
"Хоч" қоидаси (керакли концентрация учун нисбат)
- ⭐ Концентрациялари c1<c2 бўлган икки эритмадан c (c1<c<c2) ҳосил қилиш учун олинадиган массалар нисбати:
m1:m2=(c2−c):(c−c1)
- Мисол: 10% ва 60% ли эритмалардан 20% ли олиш: m1:m2=(60−20):(20−10)=40:10=4:1. Текшириш: 54⋅10+1⋅60=20 ✓.
- Аралашма таркибий қисмлари концентрациялари орасида бўлади: c1<c<c2.
Сув қўшиш ва буғлатиш
- ⭐ Сув қўшилганда модданинг массаси ўзгармайди: m1c1=(m1+w)c, бунда w — қўшилган сув массаси.
- Буғлатилганда ҳам модда массаси ўзгармайди: m1c1=(m1−w)c.
- Қўшиладиган сув: w=m1(cc1−1).
Нисбат бўйича аралаштириш ва нарх
- ⭐ Ўртача нарх: p=q1+q2q1p1+q2p2 (q — миқдор, p — бирлик нархи). Концентрация формуласи билан бир хил кўринишда.
- Нисбат m:n бўйича аралаштириш: c=m+nmc1+nc2.
- Қотишмалар учун ҳам худди шу формулалар (металл улуши — "концентрация").