Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар.

Асосий таърифлар

  • ⭐ 1%=1100=0,011\% = \dfrac{1}{100} = 0{,}01. p%p\% — соннинг p100\dfrac{p}{100} қисми.
  • Фоиздан касрга: 25%=25100=1425\% = \dfrac{25}{100} = \dfrac{1}{4}. Касрдан фоизга: 35=0,6=60%\dfrac{3}{5} = 0{,}6 = 60\%.

Уч асосий масала

  • ⭐ Соннинг фоизини топиш: AA нинг p%p\% и =A⋅p100= A \cdot \dfrac{p}{100}. Масалан, 240240 нинг 15%15\% и =36= 36.
  • ⭐ Фоиз бўйича сонни топиш: AA соннинг p%p\% и BB бўлса, A=B⋅100pA = B \cdot \dfrac{100}{p}. Масалан, 15%15\% и 3636 бўлган сон: 36⋅10015=24036 \cdot \dfrac{100}{15} = 240.
  • ⭐ Неча фоиз эканини топиш: BB сони AA нинг неча фоизи: BA⋅100%\dfrac{B}{A} \cdot 100\%. Масалан, 3636 сони 240240 нинг 36240⋅100%=15%\dfrac{36}{240} \cdot 100\% = 15\% и.

Ўзгариш

  • ⭐ p%p\% га ошган сон: A(1+p100)A\left(1 + \dfrac{p}{100}\right). p%p\% га камайган сон: A(1−p100)A\left(1 - \dfrac{p}{100}\right).
  • Фоизли ўзгариш: янги−эскиэски⋅100%\dfrac{\text{янги} - \text{эски}}{\text{эски}} \cdot 100\%.
  • ⭐ Чегирма: янги нарх =нарх⋅(1−p100)= \text{нарх} \cdot \left(1 - \dfrac{p}{100}\right).
  • Кетма-кет ўзгаришлар кўпайтирилади, қўшилмайди: p%p\% га, кейин q%q\% га ошса, умумий коэффициент (1+p100)(1+q100)\left(1 + \dfrac{p}{100}\right)\left(1 + \dfrac{q}{100}\right).
  • ⚠️ 20%20\% га ошган сон кейин 20%20\% га камайса, асл сонга қайтмайди: 1,2⋅0,8=0,961{,}2 \cdot 0{,}8 = 0{,}96, яъни 4%4\% га камаяди.

Фоиз ва фоиз пункти

  • Фоиз пункти — фоизлар фарқи: 20%20\% дан 25%25\% га ошиш 55 фоиз пункти, лекин 25−2020⋅100%=25%\dfrac{25 - 20}{20} \cdot 100\% = 25\% га ошиш.

Фоизли ўсиш (омонат, кредит)

  • ⭐ Оддий фоиз: nn йилдан кейин A=A0(1+p⋅n100)A = A_0\left(1 + \dfrac{p \cdot n}{100}\right) (фоиз фақат бошланғич суммадан).
  • ⭐ Мураккаб фоиз: A=A0(1+p100)nA = A_0\left(1 + \dfrac{p}{100}\right)^n (ҳар йили фоиз олдинги йилги суммадан ҳисобланади).
  • Мисол: 1 0001\,000 сўм йилига 10%10\% дан 22 йилга: оддий фоизда 1 2001\,200, мураккаб фоизда 1 000⋅1,12=1 2101\,000 \cdot 1{,}1^2 = 1\,210.

Амалий

  • Қўшимча қиймат солиғи, чегирма, устама: ҳаммаси A⋅(1±p100)A \cdot (1 \pm \dfrac{p}{100}) кўринишида.
  • Аралашмада модда улуши: модда массасиаралашма массаси⋅100%\dfrac{\text{модда массаси}}{\text{аралашма массаси}} \cdot 100\%.

Машқ қилинг

45 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam