⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар. · 🟢 — масалани тезлаштиради · 🟡 — илғор даража · 🔵 — чуқур ўрганиш (олимпиада даражаси)
Бином ёйилмаси
- Паскал учбурчаги: ҳар бир сон юқоридаги икки сон йиғиндиси. n-қатор — (x+y)n коэффициентлари. Ҳар бир ҳадда x ва y даражалари йиғиндиси n га тенг.
- Факториал: n!=n×(n−1)×(n−2)×⋯×1, 0!=1
- ⭐ Бином коэффициенти:
(rn)=nCr=r!(n−r)!n!
- ⭐ (1+x)n ёйилмаси:
(1+x)n=1+nx+2!n(n−1)x2+3!n(n−1)(n−2)x3+⋯+xn
- ⭐ Бином теоремаси (n — мусбат бутун сон):
(a+b)n=∑r=0n(rn)an−rbr
Бином ёйилмасининг умумий ҳади
(a+b)n нинг (r+1)-ҳади:
Tr+1=(rn)an−rbr
Мисол: (2+x)5 даги x2 коэффициенти: (25)⋅23=10⋅8=80.
Бином коэффициентлари хоссалари
(0n)=(nn)=1(1n)=n(rn)=(n−rn)
Икки қавс кўпайтмасидаги коэффициент
(p+qx)(1+x)n даги xk коэффициенти:
p⋅[xk коэффициенти]+q⋅[xk−1 коэффициенти]
Яъни иккинчи қавсдан фақат керакли даражани берадиган ҳадларни оласиз.
🟢 Факториал ва ўринлаштиришлар
n!=n(n−1)(n−2)⋯2⋅1nPr=(n−r)!n!nCr=r!(n−r)!n!
🟢 Бином коэффициентлари хоссалари
(rn)+(r+1n)=(r+1n+1)(Паскал қоидаси)
∑r=0n(rn)=2n∑r=0n(−1)r(rn)=0
- Энг катта коэффициент ўртада: n жуфт бўлса r=2n; тоқ бўлса r=2n−1 ва 2n+1.
🟢 x қатнашмаган ҳад (term independent of x)
(axp+xqb)n нинг умумий ҳадидаги x даражаси: p(n−r)−qr. Уни нолга тенглайсиз:
r=p+qpn
Мисол: (x2+x1)6 да r=32⋅6=4, ҳад: (46)=15.
🔵 Кетма-кет ҳадлар нисбати
(1+x)n да:
TrTr+1=rn−r+1x
🟢 Тақрибий ҳисоблаш
x кичик бўлса: (1+x)n≈1+nx
Мисол: 1.025≈1+5(0.02)=1.1 (аниқ қиймати 1.104…).
🟡 Бутун бўлмаган n учун бином (∣x∣<1)
(1+x)n=1+nx+2!n(n−1)x2+3!n(n−1)(n−2)x3+…
- (1−x)−1=1+x+x2+x3+… — бу r=x бўлган чексиз G.P.!
- (1+x)21≈1+2x−8x2