Мавзулар

⭐ — имтиҳонда энг кўп ишлатиладиган формулалар. · 🟢 — масалани тезлаштиради · 🟡 — илғор даража · 🔵 — чуқур ўрганиш (олимпиада даражаси)

Бином ёйилмаси

  • Паскал учбурчаги: ҳар бир сон юқоридаги икки сон йиғиндиси. nn-қатор — (x+y)n(x + y)^n коэффициентлари. Ҳар бир ҳадда xx ва yy даражалари йиғиндиси nn га тенг.
  • Факториал: n!=n×(n−1)×(n−2)×⋯×1n! = n \times (n - 1) \times (n - 2) \times \dots \times 1, 0!=1\quad 0! = 1
  • ⭐ Бином коэффициенти: (nr)=nCr=n!r! (n−r)!\binom{n}{r} = {}^nC_r = \frac{n!}{r!\,(n - r)!}
  • ⭐ (1+x)n(1 + x)^n ёйилмаси: (1+x)n=1+nx+n(n−1)2!x2+n(n−1)(n−2)3!x3+⋯+xn(1 + x)^n = 1 + nx + \frac{n(n-1)}{2!}x^2 + \frac{n(n-1)(n-2)}{3!}x^3 + \dots + x^n
  • ⭐ Бином теоремаси (nn — мусбат бутун сон): (a+b)n=∑r=0n(nr)an−rbr(a + b)^n = \sum_{r=0}^{n} \binom{n}{r} a^{n-r} b^r

Бином ёйилмасининг умумий ҳади

(a+b)n(a + b)^n нинг (r+1)(r + 1)-ҳади: Tr+1=(nr)an−rbrT_{r+1} = \binom{n}{r} a^{n-r} b^r

Мисол: (2+x)5(2 + x)^5 даги x2x^2 коэффициенти: (52)⋅23=10⋅8=80\binom{5}{2} \cdot 2^3 = 10 \cdot 8 = 80.

Бином коэффициентлари хоссалари

(n0)=(nn)=1(n1)=n(nr)=(nn−r)\binom{n}{0} = \binom{n}{n} = 1 \qquad \binom{n}{1} = n \qquad \binom{n}{r} = \binom{n}{n - r}

Икки қавс кўпайтмасидаги коэффициент

(p+qx)(1+x)n(p + qx)(1 + x)^n даги xkx^k коэффициенти: p⋅[xk коэффициенти]+q⋅[xk−1 коэффициенти]p \cdot [x^k \text{ коэффициенти}] + q \cdot [x^{k-1} \text{ коэффициенти}]

Яъни иккинчи қавсдан фақат керакли даражани берадиган ҳадларни оласиз.

🟢 Факториал ва ўринлаштиришлар

n!=n(n−1)(n−2)⋯2⋅1nPr=n!(n−r)!nCr=n!r! (n−r)!n! = n(n-1)(n-2)\cdots 2 \cdot 1 \qquad {}^nP_r = \frac{n!}{(n - r)!} \qquad {}^nC_r = \frac{n!}{r!\,(n - r)!}

🟢 Бином коэффициентлари хоссалари

(nr)+(nr+1)=(n+1r+1)(Паскал қоидаси)\binom{n}{r} + \binom{n}{r + 1} = \binom{n + 1}{r + 1} \quad \text{(Паскал қоидаси)}

∑r=0n(nr)=2n∑r=0n(−1)r(nr)=0\sum_{r=0}^{n}\binom{n}{r} = 2^n \qquad \sum_{r=0}^{n}(-1)^r\binom{n}{r} = 0

  • Энг катта коэффициент ўртада: nn жуфт бўлса r=n2r = \frac{n}{2}; тоқ бўлса r=n−12r = \frac{n - 1}{2} ва n+12\frac{n + 1}{2}.

🟢 xx қатнашмаган ҳад (term independent of xx)

(axp+bxq)n\left(ax^p + \dfrac{b}{x^q}\right)^n нинг умумий ҳадидаги xx даражаси: p(n−r)−qrp(n - r) - qr. Уни нолга тенглайсиз:

r=pnp+qr = \frac{pn}{p + q}

Мисол: (x2+1x)6\left(x^2 + \dfrac{1}{x}\right)^6 да r=2⋅63=4r = \dfrac{2 \cdot 6}{3} = 4, ҳад: (64)=15\binom{6}{4} = 15.

🔵 Кетма-кет ҳадлар нисбати

(1+x)n(1 + x)^n да:

Tr+1Tr=n−r+1r x\frac{T_{r+1}}{T_r} = \frac{n - r + 1}{r}\,x

🟢 Тақрибий ҳисоблаш

xx кичик бўлса: (1+x)n≈1+nx(1 + x)^n \approx 1 + nx

Мисол: 1.025≈1+5(0.02)=1.11.02^{5} \approx 1 + 5(0.02) = 1.1 (аниқ қиймати 1.104…1.104\ldots).

🟡 Бутун бўлмаган nn учун бином (∣x∣<1|x| < 1)

(1+x)n=1+nx+n(n−1)2!x2+n(n−1)(n−2)3!x3+…(1 + x)^n = 1 + nx + \frac{n(n-1)}{2!}x^2 + \frac{n(n-1)(n-2)}{3!}x^3 + \dots

  • (1−x)−1=1+x+x2+x3+…(1 - x)^{-1} = 1 + x + x^2 + x^3 + \dots — бу r=xr = x бўлган чексиз G.P.!
  • (1+x)12≈1+x2−x28(1 + x)^{\frac{1}{2}} \approx 1 + \dfrac{x}{2} - \dfrac{x^2}{8}

Машқ қилинг

15 та савол, вақт билан, изоҳлари билан.

Тестга ўтиш
Yordam